سخن از تغذیه که به میان می آید، ذهن به سمت پرهیز غذایی برای گرفتن رژیم، عضله سازی، پیشگیری از تشدید بیماری یا هزاران موارد دیگر می رود؛ این در حالی است که مهم ترین پایه های سلامتی از تغذیه سالم مادر و نوزاد شکل می گیرد. در اهمیت این موضوع همین بس که یک هفته از روزهای گرم مردادماه به هفته «تغذیه با شیر مادر» اختصاص داده شده است و پزشکان متخصص در کنار تمام روزهای سال، در چنین مناسبتی نیز از ارائه توصیه های تغذیه ای مناسب برای مادر و نوزاد غافل نمانده اند، زیرا می دانند دوران شیردهی که بهار زندگی را به فصل های پربار آینده وصل می کند، از مهم ترین و زیباترین لحظه های زندگی مادر و کودک به شمار می رود؛ موضوعی که کارشناسان مامایی بهداشت و درمان صنعت نفت هم در گفت وگو با خبرنگار مشعل به آن اذعان دارندکه شیر مادر، نخستین سرمایه گذاری برای سلامت نسل آینده است.
دوران شیردهی، یکی از حساس ترین و مهم ترین لحظه زندگی مادر و نوزاد است؛ مرحله ای که نقش مستقیمی در رشد جسمی و ذهنی نوزاد ایفا می کند. در این باره، سهیلا نیازی، کارشناس مامایی بهداشت و درمان صنعت نفت غرب کشور با تأکید بر اینکه شیر مادر کامل ترین و ایمن ترین منبع تغذیه برای نوزادان است، می گوید: تغذیه انحصاری با شیر مادر تا پایان شش ماهگی، علاوه بر تأمین تمامی نیازهای تغذیه ای شیرخوار، موجب تقویت سیستم ایمنی، کاهش خطر ابتلا به بیماری های عفونی و مزمن، رشد مطلوب جسمی و ذهنی کودک و ارتقای سلامت مادر می شود و یکی از مؤثرترین سرمایه گذاری ها برای سلامت نسل آینده به شمار می رود. وی یادآور می شود: سازمان جهانی بهداشت و یونیسف توصیه می کنند نوزادان تا پایان شش ماهگی به طور انحصاری با شیر مادر تغذیه شوند و پس از آن نیز همراه با غذای کمکی مناسب، شیردهی تا دو سالگی یا بیشتر ادامه یابد.
نخستین واکسن
کارشناس مامایی مرکز بهداشت و درمان صنعت نفت غرب کشور با بیان اینکه شیر مادر نخستین واکسن طبیعی نوزاد محسوب می شود، تصریح می کند: آنتی بادی های موجود در شیر مادر از کودک در برابر بسیاری از بیماری های عفونی از جمله اسهال، عفونت های تنفسی، عفونت گوش و برخی بیماری های ویروسی محافظت می کنند. همچنین مطالعات نشان داده است کودکانی که از شیر مادر تغذیه می کنند، در آینده کمتر در معرض ابتلا به چاقی، دیابت، آلرژی و برخی بیماری های مزمن قرار می گیرند.
وی با تاکید بر اینکه تغذیه با شیر مادر تنها به تأمین نیازهای جسمی نوزاد محدود نمی شود، ادامه می دهد: تغذیه با شیرمادر نقش مهمی در رشد مغزی، تکامل شناختی، افزایش توان یادگیری و ایجاد پیوند عاطفی عمیق میان مادر و کودک دارد؛ پیوندی که آثار مثبت آن تا سال ها در سلامت روان و رشد اجتماعی کودک باقی می ماند.نیازی درباره مزایای شیردهی برای مادر نیز می گوید: شیردهی موجب ترشح هورمون هایی می شود که به بازگشت سریع تر رحم به وضعیت طبیعی، کاهش خونریزی پس از زایمان و تسریع روند بهبود مادر کمک می کند. همچنین خطر ابتلا به سرطان پستان و تخمدان، دیابت نوع دو و پوکی استخوان در مادران شیرده کاهش می یابد و شیردهی در بازگشت به وزن پیش از بارداری نیز مؤثر است. وی با تأکید بر نقش خانواده در موفقیت شیردهی اظهار می کند: حمایت همسر و سایر اعضای خانواده از مادر، فراهم کردن شرایط مناسب برای استراحت، تغذیه سالم و آرامش روانی، نقش مهمی در تداوم شیردهی موفق دارد. همچنین حمایت محیط های کاری از مادران شاغل، از جمله فراهم کردن فضای مناسب برای شیردهی یا دوشیدن شیر، می تواند به حفظ سلامت مادر و کودک کمک کند. کارشناس مامایی مرکز بهداشت و درمان صنعت نفت غرب کشور، به مادران شیرده تأکید می کند در دوران شیردهی از رژیم غذایی متنوع و متعادل، مصرف مایعات کافی، خواب و استراحت مناسب بهره مند شوند و از مصرف دخانیات و هرگونه دارو بدون تجویز پزشک خودداری کنند. همچنین در صورت بروز هرگونه مشکل در شیردهی، از مشاوره کارشناسان مامایی و پزشکان استفاده کنند تا مشکلات احتمالی در کوتاه ترین زمان برطرف شود. به گفته نیازی، ترویج فرهنگ تغذیه با شیر مادر، حمایت همه جانبه از مادران شیرده و افزایش آگاهی خانواده ها، از مهم ترین راهکارهای ارتقای شاخص های سلامت جامعه است و شیر مادر، هدیه ای ارزشمند برای آغاز زندگی سالم و تضمین کننده آینده ای سالم تر برای نسل های آینده خواهد بود.
پیوند در نخستین ساعت
رقیه راشدی، مسئول بخش زایمان بهداشت و درمان صنعت نفت آغاجاری هم با تاکید بر اینکه حمایت از مادران و ترویج تغذیه انحصاری با شیر مادر در 6 ماه نخست زندگی، نقش مهمی در تقویت سیستم ایمنی، رشد مطلوب نوزاد و پیشگیری از بسیاری از بیماری های دوران کودکی دارد، می گوید: شیر مادر تنها یک ماده غذایی نیست، بلکه ترکیبی کامل و متناسب با نیازهای نوزاد است که مواد مغذی، ویتامین ها، آنزیم ها و عوامل ایمنی بخش مورد نیاز بدن او را فراهم می کند، ضمن اینکه تغذیه با شیر مادر می تواند خطر ابتلا به عفونت های تنفسی، اسهال، عفونت گوش و برخی بیماری های شایع دوران کودکی را کاهش دهد و زمینه رشد جسمی و تکامل مطلوب نوزاد را فراهم کند. همچنین ترکیبات موجود در شیر مادر در رشد مغز و بینایی کودک نقش دارند و به شکل گیری سلامت جسمی و روانی او در سال های آینده کمک می کنند. وی با تأکید بر اهمیت آغاز شیردهی در نخستین ساعات پس از تولد تصریح می کند: توصیه می شود در صورت مساعد بودن شرایط مادر و نوزاد، تغذیه با شیر مادر در ساعت نخست پس از تولد آغاز شود و تغذیه انحصاری با شیر مادر تا پایان شش ماهگی ادامه یابد. پس از شش ماهگی نیز تغذیه تکمیلی باید در کنار ادامه شیردهی و بر اساس توصیه کارکنان بهداشتی و درمانی آغاز شود. مسئول بخش زایمان بهداشت و درمان صنعت نفت آغاجاری با بیان اینکه موفقیت در شیردهی تنها به تلاش مادر وابسته نیست، یادآوری می کند: حمایت همسر، خانواده و محیط کار نقش بسیار مهمی در تداوم شیردهی دارد. کمک به مادر در امور منزل، ایجاد آرامش، پرهیز از ایجاد نگرانی و فراهم کردن شرایط مناسب برای استراحت و شیردهی مادران شاغل، از جمله اقدام هایی است که می تواند این مسیر را برای آنان آسان تر کند. همچنین برخی مادران ممکن است در روزهای نخست پس از زایمان با چالش هایی مانند درد، نگرانی درباره میزان شیر، زخم نوک پستان یا نحوه صحیح در آغوش گرفتن نوزاد مواجه شوند. دریافت آموزش و مشاوره به موقع از ماماها، کارشناسان بهداشت و مشاوران شیردهی می تواند از بروز بسیاری از این مشکلات پیشگیری می کند و اعتمادبه نفس مادر را افزایش دهد.
سلامت کودک درگرو تغذیه سالم مادر
به مادران شیرده برای تأمین نیازهای بدن خود و تولید شیر، این مواد توصیه می شود:
محصولات لبنی کم چرب:هر کدام از لبنیات که تمایل دارید، انتخاب کنید، محصولات لبنی بخش مهمی از تغذیه دوران شیردهی را تشکیل می دهند. علاوه بر تامین پروتئین، ویتامین ب و ویتامین د، محصولات لبنی یکی از بهترین منابع کلسیم هستند.
گوشت گاو :برای افزایش انرژی خود به دنبال غذاهای غنی از آهن مانند گوشت خالص گاو باشید. کمبود آهن میزان انرژی را پایین می آورد و نمی گذارد که مادر به تقاضاهای نوزاد خود پاسخ دهد. در دوران شیردهی نیاز به تامین پروتئین و ویتامین ب-۱۲ بیشتری دارید. گوشت گاو منبع عالی این مواد مغذی است.
حبوبات :حبوباتی که رنگ تیره دارند، مانند لوبیا های سیاه و لوبیای چیتی غذای بسیار مفیدی برای تغذیه دوران شیردهی هستند. مادرانی که رژیم گیاه خواری دارند، حتما این دو ماده را در برنامه خود داشته باشند. حبوبات نه تنها غنی از آهن هستند، بلکه یک منبع مناسب و ارزان پروتئین غیرحیوانی با کیفیت بالا نیز هستند.
زغال اخته:مادرانی که در دوران شیردهی هستند، به دو وعده میوه یا آبمیوه در روز احتیاج دارند. زغال اخته غنی از آنتی اکسیدان، گزینه مناسبی برای پاسخگویی به نیاز مادر و نوزاد است. زغال اخته سرشار از ویتامین ها و مواد معدنی مناسب نیازهای مادر است. مقدار مناسب کربوهیدرات آن سطح انرژی را بالا نگه می دارد.
تخم مرغ :زرده تخم مرغ یکی از معدود منابع ویتامین دی است. استخوان های شما را محکم می کند و به نوزاد شما در رشد استخوان هایش کمک می کند. سفیده تخم مرغ بهترین ماده برای رفع نیاز روزانه به پروتئین است. می توانید ۲ عدد تخم مرغ را برای صبحانه میل کنید یا آبپز آن را در سالاد ناهارتان قرار دهید. برای شام املت با سالاد میل کنید.
نان گندم سبوس دار :اسید فولیک ماده ای مغذی در شیر مادر است که این ماده برای سلامت مادر نیز اهمیت دارد. منابع این ماده مغذی نان های سبوس دار و ماکارونی غنی شده است که مقدار مناسبی فیبر و آهن می رساند.
سبزیجات مفید :بی شماری سبزیجات برگ دار مانند اسفناج، برگ چغندر و بروکلی فواید بیشماری دارد و سرشار از ویتامین آ هستند که نوزاد به آن نیاز دارد. همچنین پر از آنتی اکسیدان ها برای سلامت قلب مفیدند و کالری کمی دارند. در تغذیه دوران شیردهی این سبزیجات را اضافه کنید.
افزایش مصرف آب :مصرف آب به بالا نگه داشتن سطح انرژی و تولید شیر برای نوزاد کمک می کند که این مایعات می تواند به شکل آبمیوه و شیر برای بدن تأمین شود؛ بنابراین با نوشیدن آب به مقدار کافی یعنی 6 تا 8 لیوان آب یا آبمیوه در روز، دچار کمبود آب نمی شوید.