قند خون در سایه بدغذایی و کم تحرکی جهش می یابد

 الناز شهرابی، مسئول شورای تغذیه سازمان بهداشت و درمان صنعت نفت با تأکید بر این موضوع، معتقد است: در واقع دیابت ممکن است بیاید؛ اما باید بدانیم آگاهی و مراقبت، قدرت ما برای مقابله با آن است. شهرابی در گفت وگو با "مشعل" به راهکارهای عملی پیشگیری و کنترل این بیماری شیرین، اما تلخ پرداخته است.

25 هزار دیابتی در صنعت نفت

طبق آمارهای منتشر شده سازمان بهداشت جهانی (WHO)، بیماری دیابت در کنار بیماری های قلبی - عروقی و بیماری های مزمن تنفسی و سرطان، یکی از 4 بیماری اصلی غیرواگیر کشنده است که از هر 9 نفر یک نفر به آن مبتلاست. علاوه بر این، حدود 14درصد (537 میلیون نفر) جمعیت بزرگسال دنیا به دیابت مبتلا هستند و بیش از 59 درصد این افراد، راهکار درمانی خاصی را دنبال نمی کنند. به این ترتیب، پیش بینی می شود تعداد افراد مبتلا تا سال 2030 به 647 میلیون نفر و تا سال 2045 به 783 میلیون نفر برسد.

در صنعت نفت هم این آمار قابل توجه بوده و نشان از آن دارد که مجموع مبتلایان ثبت شده در سامانه پرونده الکترونیک سلامت صنعت نفت، افزون بر ۲۵ هزار نفر است. از این تعداد 2 هزار و 977 نفر وابسته به انسولین (نوع یک) و 2هزار و 977 نفر نیز غیروابسته (نوع 2) به آن هستند. بیماری که به فراخور تغییر سبک زندگی، فعالیت فیزیکی کمتر و تغییر فرهنگ غذایی و تغذیه، شیوع و اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

خط مقدم مقابله

مسئول شورای تغذیه سازمان بهداشت و درمان صنعت نفت با تأکید بر اینکه در همه بیماری ها، بدغذایی و کم تحرکی، پاشنه آشیل سلامتی است، می گوید: در مورد افراد دارای پیش دیابت، کاهش وزن بیشترین عامل پیشگیری محسوب می شود، به نحوی که کاهش یک کیلوگرم وزن، منجر به کاهش ۱۶ درصد خطر بروز دیابت می شود. پرهیز از غذاهای پرکالری، شیرینی ها و نوشابه ها، بخصوص نوشابه های انرژی زا که این روزها میان نوجوانان مرسوم شده، بشدت توصیه می شود.

وی ادامه می دهد: برنامه غذایی که به این افراد توصیه می کنیم، استفاده از رژیم مدیترانه ای، رژیم کم کربوهیدرات و رژیم گیاهخواری است که در همه این رژیم ها باید از غلات کامل، حبوبات، آجیل، میوه و سبزی های غیر نشاسته ای استفاده شود. در مورد میزان مصرف کربوهیدرات ها نیز باید یاد بگیریم که چگونه مواد غذایی حاوی کربوهیدرات آزاد را جانشین کربوهیدرات هایی مانند نان، ماکارونی، برنج و سیب زمینی کنیم. به عنوان مثال 2 قاشق غذاخوری برنج برابر است با یک واحد کربوهیدرات، بنابراین می توان به جای آن، نصف موز یا یک عدد گلابی را جایگزین کرد. شایان ذکر است، استفاده از مواد غذایی با کربوهیدرات آزاد اصلاً محدودیتی ندارد، مانند کلم، قارچ، خیار، شلغم، ترب، بادمجان، کدو، فلفل دلمه ای، لوبیاسبز، گوجه فرنگی، زیتون سبز، ریواس، کرفس و تمامی سبزی های سبز رنگی که در این گروه قرار می گیرند. فقط سیب زمینی و بلال، قند خون را بشدت افزایش می دهند و باید حساب شده میل شوند. به گفته وی، نکته مهم اینکه هر چقدر ماده غذایی دارای فیبر بیشتری باشد، آهسته تر میزان قند خون را افزایش می دهد. به عنوان مثال، سیب زمینی سرخ کرده، سریع تر از پوره سیب زمینی قند خون را افزایش می دهد؛ زیرا سیب زمینی سرخ شده چربی زیادی دارد، ضمن اینکه سرعت غذاخوردن و مقدار آبی که همراه با غذا نوشیده می شود، هر چه بیشتر باشد، قند خون را افزایش می دهد. چربی رژیم غذایی هم باید از چربی های غیراشباع مانند روغن ذرت، روغن زیتون و روغن آفتاب گردان باشد و از چربی ترانس (نوعی چربی غیراشباع که به صورت طبیعی در برخی فراورده های حیوانی و به صورت مصنوعی در روغن های نیمه هیدروژنه و غذاهای فراوری شده وجود دارد) اجتناب شود.

دیابت در دوچهره

الناز شهرابی، مسئول شورای تغذیه سازمان بهداشت و درمان صنعت نفت در تعریف این بیماری می گوید: قند خون طبیعی ناشتا، ۹۹ میلی گرم یا کمتر است؛ اما اگر فردی دارای قند خون ناشتای ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلی گرم است، دچار پیش دیابت شده و فردی هم که دارای قند خون ناشتای 126 میلی گرم و بیشتر است، فرد دیابتی عنوان می گیرد. به طورکلی بیماری دیابت به دو نوع یک و ۲ تقسیم می شود که دیابت نوع یک، سندرم متابولیک مزمن و شایع ترین اختلال اندوکرین در دوران کودکی و نوجوانی است که جنبه ارثی قوی یا ارتباطی با چاقی ندارد و چندان هم قابل پیشگیری نیست. درمان اصلی دیابت نوع یک، استفاده از انسولین است.

وی ادامه می دهد: دیابت نوع ۲ که اغلب در بزرگسالان دیده می شود، جنبه وراثتی قوی دارد و بسیار مرتبط با چاقی و کم تحرکی است. پس قابل کنترل و درمان پذیر است، یعنی با اصلاح سبک زندگی یا داروهای خوراکی پایین آورنده قند خون، کنترل آن امکان پذیر خواهد بود.

دیابت دوران بارداری هم نوعی دیابت است که در دوران بارداری و بر اثر هورمون های ترشح شده از جفت (که خاصیت ضد انسولینی دارند) بدون علائم واضح ایجاد می شود. به همین دلیل تمام مادران باردار باید بین هفته های 24 تا 28 بارداری از نظر این مسئله تحت غربالگری قرار بگیرند؛ زیرا اگر درمان نشود، مشکلات خاصی را در جنین به وجود می آورد.

تمرین های ورزشی مناسب

شهرابی با تأکید بر اینکه مصرف اسیدهای چرب با زنجیره بلند غیراشباع مانند روغن ماهی، دانه ها و مغزها برای جلوگیری از بیماری های قلبی- عروقی توصیه می شود و از مصرف طولانی مدت ویتامین های ای و سی و همچنین مواد معدنی باید پرهیز شود، می گوید: در کنار استفاده از رژیم غذایی مناسب، انجام تمرین های ورزشی با شدت متوسط و ۱۵۰ دقیقه در هفته توصیه می شود. از این رو بهتر است دو بار در هفته ورزش مقاومتی انجام شود. یادآور می شویم درصورتی که قند خون قبل از انجام تمرین های ورزشی ۳۵۰ باشد، ورزش را به تعویق بیندازید و درصورتی که قند قبل از ورزش ۱۰۰ باشد، اصلاً ورزش نکنید. قند هدف قبل از ورزش ۱۲۰ تا ۱۸۰ است. مسئول شورای تغذیه سازمان بهداشت و درمان صنعت نفت به افراد مسن مبتلا به دیابت هم توصیه هایی دارد: بهتر است ورزش تعادلی مانند یوگا حداقل 2 تا 3 بار در هفته انجام دهند. نوشیدن آب و مایعات غیرقندی طی ورزش و بعد از آن لازم است. توجه داشته باشند که قبل از ورزش یک غذای سبک مانند یک عدد میوه یا یک ساندویچ نان و پنیر مصرف کنند. وی در پایان خطاب به افراد دیابتی تاکید می کند: اگر قبل از ورزش یا حین ورزش دچار خستگی بی علت، کسالت، گیجی، تنگی نفس و تپش قبل شدید، به هیچ وجه ورزش نکنید.